Le

BA nen oeh LEO

Bij de volgende detailhandelaren zijn de in Hob-bit gepubliceerde printen verkrijgbaar:

Elco Laat 166 1811 EM ALKMAAR

Elektron Laat 38 1811 EJ ALKMAAR

Centrum Arnhemsestraat 7 3811 LE AMERSFOORT

Radio van Dijken Rembrandtweg 115-117 1181 GG AMSTELVEEN

Radio Rotor Klinkerstraat 55 1053 DE AMSTERDAM

Radio Vos Ceintuurbaan 137 1072 GA AMSTERDAM

R.&H. Derkinderenstraat 98 1061 VX AMSTERDAM

Televersum Simonskerkestraat 11 1069 HP AMSTERDAM

Valkenburg Klinkerstraat 208 1053 EM AMSTERDAM

Radio Putto Mariastraat 24 7311 HL APELDOORN

Van Essen Elektronica Molenstraat 64 7311 NJ APELDOORN

Radio te Kaat Jansbuitensingel 2 6811 AA ARNHEM

Fa. Telemarc Driekoningenstraat 5 6828 EL ARNHEM

Andries Radio en TV Oudestraat 34 9401 EK ASSEN

Elektronica Offermans Stationsstraat 34 6191 BE BEEK L.

Rein de Jong BV Korte Bosstraat 4 4611 MA BERGEN OP ZOOM

Electra Haagdijk 80 4811 TV BREDA

Hobby Elektronica Boschstraat 24 4811 GH BREDA

Radiobeurs B.H. Rhee Karnemelkstraat 10 4811 KJ BREDA

Radio Velt Huizerweg 50 1402 AD BUSSUM

Radio van Zee Tollenstraat 7 4101 BD CULEMBORG

De Jong Elektronica Vughterstraat 52 5211 GK DEN BOSCH

Fa. van Dijk Boschmeersingel 100 5223 HK DEN BOSCH

Mulders BV Orthenstraat 9 5211 SV DEN BOSCH

Fa. E.C.D. Voldersgracht 26 2611 EV DELFT

Goris Elektronica Binnen Watersloot 18a 2611 BK DELFT

Radio Gerrese Regentesseplein 29 2562 EX DEN HAAG

Radio Westerveld Steenwijklaan 98 2541 RM DEN HAAG

Radio Twenthe Stille Veerkade 11 2512 BE DEN HAAG

R.T.V. Wagenstraat 106 2512 AZ DEN HAAG

Fa. Stuut en Bruin Prinsegracht 34 2512 GA DEN HAAG

Hobby Rama BV Spoorstraat 19 1781 JB DEN HELDER

Radio Proton Beatrixstraat 94 1781 ER DEN HELDER

Radio Geldhof Boxbergerweg 3 7412 BB DEVENTER

Hobby Electronica H.E.D. Dr. H. Noodtstraat 34a 7001 DX DOETINCHEM

Terpstra Elektronica Grote Breestraat 12 9101 KJ DOKKUM

Hi-Fi Shop Noordkade 83 9203 CH DRACHTEN

Hobby Electronica Shop Veenderweg 51 6713 AC EDE

Hobby Service Shop C. Bosch BV Proosdijerveldweg 5 6713 CK EDE

De Boer Electronica Kleine Berg 39-41 5611 JS EINDHOVEN

Vogelzang Heren Boexstraat 22 5611 AJ EINDHOVEN

Crescendo Elektronica Emmen BV Hoofdstraat 5 7811 EA EMMEN

V.d. Sande Hengelosestraat 176 7521 AK ENSCHEDE

Boessen Elektronica BV Rijksweg Noord 18b 6162 AJ GELEEN

Nysten Elektronica Burg. Lemmensstraat 125a 6163 JD GELEEN

Radio Shack Electronica Zeugstraat 34 2801 JC GOUDA

Arja Electronics Nw. Ebbingestraat 25 9712 ND GRONINGEN

Radio Okaphone Oude Ebbingestaat 60 9712 HL GRONINGEN

Display Elektronica n Kampervet 53 2011 EZ HAARLEM

Kleinhout Radio BV Kleine Houtstraat 11a 2011 DD HAARLEM

Radio Joop Smienk Smeepoortstraat 23 3841 EG HARDERWIJK

Riton-Electronics Binnenweg 197 2101 JJ HEEMSTEDE

De Jong Electronica Akerstraat 21 6411 GW HEERLEN

Westerhof Elektronica Molenstraat 154 5701 KK HELMOND

Hobby Elektronica Wemenstraat 14 7551 EX HENGELO

H. en G. Electronica Hilvertsweg 24 1214 JH HILVERSUM

Radio Gooiland Langestraat 197 1211 GX HILVERSUM

Haltronic Postbus 202 6430 AE HOENSBROEK

Doeven Electronica Schutstraat 58 7901 EE HOOGEVEEN

Wira Kleine Noord 16 1621 JG HOORN

Electro Manders Tandy Broederstraat 17 8261 GN KAMPEN

Micé Elektronics Hoofdstraat 11 2678 CE DE LIER

Fa. Kok Electronica Nw. Beestenmarkt 20 2312 CH LEIDEN

Radiobeurs Hogewoerd 23-29 2311 HE LEIDEN

Fa. Henko Waagpassage 104 Winkelcentrum Gordiaan 82323 DW LELYSTAD

Rapeco St. Nicolaasstraat 48a 6211 NP MAASTRICHT

Super Shop Mill Markt 13 5450 AB MILL

Baas Elektronika Rijksstraatweg 42 3281 LW NUMANSDORP

Hobbyshop Hans Ds. Martiniuslaan 4 8071 GW NUNSPEET

Muziek-Boetiek BV Passage Molenpoort 26 6511 HW NIJMEGEN

Technica BV v. Welderenstraat 103 6511 MG NIJMEGEN

Radio Daalmeyer Peperstraat 11-15 1441 BH PURMEREND

Popular Electronics Schoenmakersstraat 5 6041 EX ROERMOND

Boogerd Elektronica Hilledijk 190b 3074 GA ROTTERDAM

DIL-Electronica Mijnsherenlaan 108 8081 CH ROTTERDAM

Radio Elra Zwartjanstraat 38a 3035 AT ROTTERDAM

Fa. Van Embden Zwartjanstraat 15 3035 AJ ROTTERDAM

Radiohuis v.d. Bend Hoogstraat 149 3111 HE SCHIEDAM

Frits Meuris Electronics Markt 36 6131 EL SITTARD

Radio v. Schalwijk Steenhoffstraat 61 3764 BJ SOEST

Piet Kennis BV Piusstraat 90 5038 WT TILBURG

Display Elektronica Lange Janstraat 16 3512 BB UTRECHT

Radiocentrum BV Vinkeburgstraat 6 3512 AB UTRECHT

Karsen Elektronica service BV Herenweg 35-37 3513 CB Utrecht

Radio Ypma Boven Oosterdiep 61 9641 JN VEENDAM

Bauer Electr. Serv. Kleine Kerkstraat 1 5911 GK VENLO

Broekhuis den Draak Veerplein 33-35 3131 CX VLAARDINGEN

Radio v.d. Bend Westhavenplaats 32 3131 BT VLAARDINGEN

Electronic Equipment Wilhelminasingel 111 6001 GS WEERT L.

Jansen Elektronica St. Josefslaan 1 6006 JC WEERT

B.E. Electronica Hobby Gasthuisstraat 69 | 7101 DW WINTERSWIJK

El. Centrum Zaanstad BV Warmoesstraat 15 1521 CJ WORMERVEER

Nic. Jense 1e Hogeweg 75 3701 HJ ZEIST

Manders Electronica Nieuwstad 2 7201 NP ZUTPHEN

Fakkert Electronica Thomas á Kempisstraat 126 8022 AC ZWOLLE

Fa. Ten Koppel Melkmarkt 34 8011 MD ZWOLLE

Tandy Hobby Electronics Assendorperstraat 98 8012 EJ ZWOLLE

ee EE

België AMAREX Transistorstraat 1

3590 HAMONT (O11) 445156

IE EN ET ET EN ZZR EN EEE FREE CEE

2

Hobbit

#Cdofon Hobbit

Maandblad voor Hobby-elektronica

26-11-1980 Uitgave van: : Kluwer Technische Tijdschriften

Redactie, administratie en advertentie-afdeling Nederland:

Postbus 23, 7400 GA Deventer

Tel: 05700-91911 Postgiro 861221, telex 49540 België:

Abonnementen: KBnr. 408-001 2005-42 Advertenties: KBnr. 408-001 2007-44

Redactie:

H. ten Bosch, hoofdredacteur P.J. Smulders

Tj. Venema

Vaste medewerkers:

ir. F. H.J. F. Janssen, drs. W. D. M. Janssen, H. Leydens, B. van Wierst, D. Winia.

De in Hob-bit opgenomen schema's en bouwbeschrijvingen

zijn uitsluitend bestemd voor huishoudelijk en experimenteel gebruik. (octrooiwet).

Het auteursrecht t.a.v. de redactionele inhoud van dit tijdschrift wordt voorbehouden. Ongeautoriseerde verveelvuldiging en/ of openbaarmaking van het geheel of gedeelten daarvan op welke wijze ook is verboden.

© 1980

Abonnementen:

Nederland:

Jaarabonnement (excl. 4% btw) f 36,50 Losse nummers (incl. 4% btw) f 3,75 Buitenland f 101,- per jaar Luchtposttarief op aanvraag

België:

Jaarabonnement F 620,- (incl. 6% btw)

Losse nummers F 60, (incl. 6% btw)

Een nieuwe abonnee kan zich voor inschrijving wenden tot: Kluwer Technische Tijdschriften, Van Putlei 33,

2000 Antwerpen.

AMAVOX, Transistorstraat 1, 3590 Hamont tel: 011-445156. Collectieve abonnementen dienen afgesloten te worden bij: Kluwer Technische Tijdschriften, Antwerpen.

Nieuwe abonnees ontvangen van de administratie een stor- tings-acceptgirokaart. Men wordt verzocht voor betaling van het abonnementsgeld van deze kaart gebruik te maken. Opzegging van het abonnement kan uitsluitend schriftelijk geschieden, uiterlijk 1 maand voor het

einde van het kalenderjaar, nadien vindt automatisch verlenging voor 1 jaar plaats.

Nederland:

Advertenties

H. Smienk 91471

Inlichtingen redactie

Dinie Kaauw 91374

Inlichtingen abonnementen

Manny Roman 91463

België:

Redactie: M Verstrepen

Advertentie exploitatie: G. Vercammen Reclame en promotie: D. Apers Advertentie-opdrachten worden uitgevoerd overeenkomstig onze leveringsvoorwaarden gedeponeerd ter Griffie van de

Arrondissements-Rechtbanken en bij de Kamers van Koop- handel in Nederland.

Verkrijgbaar bij stationskiosken, boek- en radio- handelaren.

lid NOTU, Nederlandse Organisatie van Tijdschrift-Uitgevers

lid FPPB, Federatie van de Periodieke Pers voor België.

ISSN 0165 - 375 x

FP Vanderedeede

Nogmaals: de Hob-bit computer

Zoals de zaken er nu voor staan gaat de in het vorige nummer aangekondigde zelf- bouw microcomputer f 950,- kosten. Voor dit bedrag krijgt de Hob-bit lezer een bouwpakket met print en alle componen- ten, een compleet key-board en een uit- gebreide beschrijving van het appa waarin ook vele programmeervc den zijn te vinden. In Hob-bit zal een a schrijving wo

regelmatig gepubliceera De prijs van d ficiële naam luid maar inclusief B voor het apparaat de capaciteit heeft c Atom te voeden; als uitgebreid (waartoe r zijn) zal, afhankelijk va nenten, een zwaardere kelijk worden. Wie echter voorlopig ge- noegen neemt met een ‘unexpanded’ Hob-bit computer kan de bijbehorende voeding voor slechts f 59, kopen.

Het apparaat werkt in BASIC, deze ho- gere programmeertaal stelt de gebruiker

in staat om op een eenvoudige manier programma's te schrijven. Een nadeel van deze programmeertaal is dat de uit- voering van een programma meer tijd

zal men hier niets id is zo onvoorstel- ar een antwoord

“bittreftueentestverslag aan basisstations voor de 27 MHz

d. Omdat een groot deel van de Hob- Dit lezers nog niet zo thuis is in de com- municatie-elektronica hebben wij onze test hierop aangepast zodat men geen overstelpende hoeveelheid nietszeggen- de getalletjes krijgt te verwerken. Mocht u van plan zijnom een zender aan te schaf- fen, dan zullen deze en de volgende test- verslagen uw keus misschien verge- makkelijken.

Paul Smulders

ENE OO

Achtergronden

555 ontmaskerd 35 Actueel 4 Boekbespreking

Stand by 31 Transistor Equivalents 31 Amateur elektronica 31 Bouwontwerpen

Kanaalautomaat 7 Dimmerautomaat 25 HiFi soundkiller 39 Vensterindicator 43 Computertest

AIM 65 13

Hobbycommunicatie

Overzicht MARC-apparatuur 12 Testverslag Stabo XF 2200,

Cuna CFM 2250, President KP 77 21 Microcomputertechniek

De microcomputer, bit voor bit (4) 16 De PET als vertaaldoos 15 Praktische tips

Experimentele vibratoren:

de astabiele multivibrator 40 In het volgende nummer 47 Omslagfoto:

Op de redactie worden de 27 MHz-apparaten getest. Het testverslag van o.a. de President KP77, die op de omslag is te zien, vindtu elders in dit nummer.

foto: Willemien Hartkamp

gn

Hobbit

3

Actueel

Philips introduceert personal computer

De nieuwe Philips microcomputer is door variatie in de uitvoering zowel geschikt voor privégebruik als voor professionele toepassin- gen. Voor particulier gebruik kan nml. een versie worden geleverd met aansluiting op een normale zwart/wit of kleuren TV-ontvanger en met aparte behuizing voor één of twee flexibele magneetschijven (mini-floppies). Deze floppies hebben een bruto capaciteit van 218 Kbyte.

De P2000 is voorzien van een schrijfmachinetoetsenbord, aan- gevuld met nummerieke toetsen en akoestische foutsignalering. Een ingebouwde minicassette- eenheid voor de opslag van data en een invoer voor insteekbare programmamodules complemen- teren de console van de micro- computer.

De P2000 is uitgerust met een Z80.

processor. Het interne geheugen is een 16Kbyte RAM + 2 Kbyte RAM voor de videobuffer en 2 Kbyte RAM extra voor de facili- teit van een beeldschermmonitor. Het geheugen kan uitgebreid wor- den tot 72 Kbyte. De computer communiceert met de gebruiker in de BASIC computertaal, waartoe een in PROM's vastgelegde inter- preter leverbaar is.

De P2000 is leverbaar vanaf het 4e kwartaal 1980, de prijzen lig- gen afhankelijk van de uitvoering en configuratie tussen ca. f 2500,—...f 17 500.

Inl.: Philips, postbus 523, 5600 AM Eindhoven, (040) 793333

Voor meer informatie: omcirkel nr. 401 van de info-kaart.

AEG-Telefunken wasautomaat met micro- computer

Op een chip kunnen tegenwoordig al zo'n 100000 microscopisch kleine schakelfuncties worden on- dergebracht. Een integratiegraad

van een miljoen functies is moge- lijk. Op de éénchip-microcom- puter van de door AEG-Tele- funken ontwikkelde wasautomaat Lavamat Deluxe electronic zijn meer dan 25 000 transistorfunc- ties geïntegreerd. Ze bestaan uit verschillende delen, namelijk de

geheugenfuncties ROM en RAM.

(Read Only Memory en Random Access Memory), het reken- en besturingsgedeelte CPU (Central Processing Unit) en het in- en uit- voerdeel (1/0 -poorten).

De ROM-capaciteit (een geheu- gen met vaste gegevens) be- draagt 2048 x 8 bit. De RAM-ca- paciteit -schrijf-lees-geheugen- bedraagt 64 x 8 bit.

Deze éénchip-microcomputer kan een groot aantal taken verrichten. Daartoe behoort in de eerste plaats de correspondentie met de invoer. De chip moet alle gege- vens die de gebruiker invoert (soort was, vervuilingsgraad en de hoeveelheid was) opslaan. Paral- lel daaraan moet hij met die ge- bruiker in dialoog treden. De chip kwiteert alle ingevoerde gegevens optisch; hij zegt wat vervolgens moet worden gedaan en hij ver- grendelt bepaalde processen, d.w.z. dat hij een niet zinvolle in- voer weigert.

De volgende stap is de keuze van het juiste programma. De compu- ter heeft een groot aantal pro- gramma's opgeslagen, die door specialisten werden samenge- steld. Aan de hand van de inge- voerde gegevens kiest de com- puter dat programma, dat op dat moment het beste voldoet en te- vens het meest economisch is. Dit programma wordt nu in alle details door de computer gestuurd en ge- regeld (openen en sluiten van de aanvoerventielen, het in- en uit- schakelen van de pomp, trommel- beweging enz).

Nog verdere vorderingen op het gebied van de halfgeleidertech- niek, vooral op het gebied van de elektronische sensoren, maken voor de toekomst nog exactere programmasturingen, een nog zuiniger werking evenals een re- ducering van de verontreiniging van het milieu mogelijk.

Inl.: AEG Telefunken Nederland NV, Aletta Jacobslaan 7, 1066BP Amsterdam, (020) 511 6333

Voor meer informatie: omcirkel nr. 402 van de info-kaart.

Autoslotontdooier

In het VARTA-researchcentrum heeft men onlangs een bijzonder handig appraat ontwikkeld: de VARTA-Schloss Frei autoslotont- dooier, die op twee penlite batter- ijen werkt.

Door het metalen staafje uit te schuiven bereikt dit binnen enkele seconden een temperatuur van ca. 90° C. Wanneer men dit ver- warmde staafje in het autoslot steekt wordt het slot snel, schoon en probleemloos ontdooid. Tevens is de ‘Schloss Frei’ voor- zien van een praktisch minilampje dat onafhankelijk te bedienen is. De huls is van slagvaste kunststof en het geheel is zo compact dat het gemakkelijk in een jaszak past.

Inl.: Batterijenfabriek Herberhold BV, postbus 103, Utrecht

(030) 520314

Voor meer informatie: omcirkel nr. 403 van de info-kaart.

Produktoverzicht Intersil

Intersil heeft een nieuw produkt- overzicht voor 80/81 gepubli- ceerd. Deze catalogus met 30 pa- gina’s omschrift in grote lijnen het Intersilprogramma van analoge, digitale, horloge en microproces- sorcircuits.

De circuits in de catalogus zijn ge- fabriceerd met CMOS/LSI, MOS/ LSI en bipolaire LSI processen, tevens wordt het verticale MOS Power Fet proces vermeldt.

Ook data acquisitie componenten en systemen; geheugens; micro- processors en ontwikkelings- sytemen; multiplexers en swit- ches; discrete MOS en bipolaire transistoren kan men in deze cata- logus aantreffen. De catalogus is gratis te verkrijgen bij:

Auriema Nederland BV, Vestdijk 32, 5611 CC Eindhoven. (040) 444470.

Voor meer informatie: omcirkel nr.: 404 van de info-kaart.

Méér gereedschap op minder plaats

In elk Nederlands gezin waar veel zélf gedaan wordt bestaat een groeiende behoefte om gereed- schappen, accessoires, materia- len enz. op een nette manier over- zichtelijk op te bergen. Daarom komt er een nieuw systeem op de markt onder de naam ‘Spanfast Hangers en Haken’, een nieuw produkt van Expandet, leverancier van steenpluggen, hollewand- pluggen en harpoenbouten.

De ‘Hangers’ zijn geheel nieuwe rekjes van stevige, slagvaste kunststof (polystyreen), die zeer weinig ruimte innemen omdat ze bij een geringe hoogtemaat hun opbergcapaciteit in het verticale vlak realiseren. Er zijn sleutelrek-

ken, boormachinehouders, ande- re elektrische apparaten-houders, rekken voor handgereedschap- pen, kleingoed en ‘alles'-rekken. De rekken kunnen door middel van een schuif-in systeem aan el- kaar worden gekoppeld. De ‘Han- gers’ kosten ca. f 9,—... f 15,

De Spanfast ‘Haken’ in talrijke uit- voeringsvormen en maten bieden de mogelijkheid om zowel aan de wand als aan het plafond van alles op te hangen: planken, pijpen, ge- reedschap, fietsen, trappen enz. Prijzen: f 3,50... f 15,- per stel.

Inl.: Expandet Holland BV, Post- bus 44, 7260 AA Ruurlo, (05735) 2525.

Voor meer informatie: omcirkel nr. 405 van de info-kaart.

4

Hobbit

Der En

Nieuwe Jamo hoofdtele- foons

Jamo, de Deense luidsprekerfa- briek, is uitgekomen met twee nieuwe hoofdtelefoons in uiteen- lopende prijsklassen.

De JHP-1039 is eenvoudig van ontwerp, licht van gewicht en is met betrekking tot de opvallend goede kwaliteit gunstig geprijsd. Het frequentiebereik van deze te- recht geheten ‘Professional Ste- reophone’looptvan25... 18 000 Hz bijeen impedantie van 4... 16 Ohm. De oorschelpen zijn ver- schuifbaar en hoofdbeugel zowel als oorkussens zijn met zacht le- der bekleed. De JHP-1039 wordt compleet met 250 cm gespirali- seerde kabel met jack-plug gele- verd voor f 39,—.

De JHP-1129 is een veelzijdig in- stelbare hoofdtelefoon die speci- aal is ontwikkeld voor diegenen die hoge eisen stellen aan ge- luidskwaliteit én draagcomfort. De beide oorschelpen van het half- open systeem zijn individueel in alle richtingen instelbaar, terwijl de hoofdbeugel overlangs opti- maal kan worden ingesteld. De prijs van deze high fidelity lichtge- wicht stereo-hoofdtelefoon be-

draagt, compleet met 300 cm

lange kabel met jack-plug, f 129.

Inl.: Naho BV, Prinsengracht 655, 1016 HV Amsterdam,

(020) 236806

Voor meer informatie: Omcirkel nr. 406 van de info-kaart.

Siemens introduceert nieuwe platenspelers RW 666 en Rw 777

Sinds kort zijn de volautomatische platenspelers RW 666 en RW 777 op de markt.

De aandrijving van de RW 666 be- staat uit een achtpolige collector- loze gelijkstroommotor. De RW 666 heeft een frontbediening en wordt elektronisch gestuurd door een microprocessor. Het toerental wordt door het kwartsgestuurde PLL-systeem constant gehouden. De nog mogelijke afwijking is klei- ner dan 0,08% (Wow en Flutter). De waarden voor de rumble en de rumble-lineair bedragen meer dan 70 resp. 40 dB. De kwartsbestu- ring kan ook uitgeschakeld wor- den. De fijnregeling van de draai- snelheid vindt dan met de hand plaats. Aan de rand van het draai- plateu bevindt zich een verlichte stroboscoopring voor de controle van de juiste snelheid.

Het magneto-dynamische ele- ment van Audio Technica (type AT 72 E) met een elliptisch geslepen diamant naald zorgt voor de ge- luidsafname. Het opzetten en af- nemen van de toonarm geschiedt door middel van een extra twee- polige collectormotor. De afslag geschiedt met behulp van een fo- to-elektrische cel.

De RW 666 is uitgevoerd in bruin met een bronskleurig front. De rookglasheldere stofkap ig trap- loos in te stellen. het nettogewicht is ca. 7,6 kg. De afmetingen zijn 44 cm breed, 13,5 cm hoog en 36,4 cm diep.

De RW 777 is uitgerust met een magneto-dynamisch geluidsafna- mesysteem, ‘moving coil’ gehe- ten, waarmee men een aanmerke- lijk hogere frequentie en een beter klankevenwicht kan bereiken.

Evenals de RW 666 heeft de RW 777 frontbediening. Het apparaat heeft een elektronische besturing door middel van een microproces-

sor. De aandrijving geschiedt door een 20-polige gelijkstroommotor (PLL-Techniek).

Ook bij de RW 777 kan de kwarts- besturing uitgeschakeld worden en kunnen de draaisnelheden 33 1/3 en 45t/min gescheiden met de hand geregeld worden. De Wow en Flutter is kleiner dan 0,07%. Uitzonderlijk gunstig is ook de rumble en de rumblie-lineair nl. >73 resp. 53 dB. Voor het op- zetten en afnemen van de toon- arm is de RW 777 extra uitgerust

met een tweepolige collector- motor. De RW 777 is bruin van kleur met een bronskleurig front en heeft een traploos in te stellen glasheldere stofkap. De breedte bedraagt 44 cm, de hoogte is 13,5 cm en de diepte 36,4 cm. Het net- togewicht is ca. 8,6 kg.

Inl.: Siemens Nederland NV, Wil- helmina v. Pruisenweg 26, Den Haag, (070) 782243.

Voor meer informatie: Omcirkel nr. 407 van de info-kaart.

Digitale audioplaat

De samenwerking tussen Philips en Sony heeft geresulteerd in ver- dere verbeteringen van het opti- sche digitale disc systeem dat door Philips werd aangekondigd in maart 1979. Deze verbeteringen betreffen met name modulatie en foutcorrectie. Het systeem is gebaseerd op de geavanceerde digitale audiotech- niek die aanzienlijke verbeterin- gen inhoudt ten opzichte van het huidige analoge systeem. De conventionele audioplaten worden gefabriceerd op basis van mechanische trillingen. Het digita- le compact disc systeem maakt opname en weergave van geluid via pulscode modulatie mogelijk. Hierdoor wordt een grotere band- breedte en een grotere dynamiek bereikt, resulterend in een sterk verbeterde geluidskwaliteit met een minimum aan vervorming. Hoewel de plaatdiameter slechts 12 cm is kan er 60 minuten muziek op één plaatzijde worden vastge- legd. het digitale disc compact systeem betekent een doorbraak in geluidsweergave. De belangrijkste karakteristieken van het systeem zijn: Het is een optisch systeem- het contactloos afspelen garan-

deert een lange levensduur van plaat en speler.

Het is een 16-bits digitaal sy- steem: vervorming en fouten, inherent aan het conventionele analoge systeem treden niet op dankzij het gebruik van pulsco- demodulatie. Het voordeel van digitale technologie is boven- dien dat additionele informatie kan worden toegevoegd zoals tekst en programma-informatie in gecodeerde vorm.

Het is een compact systeem, de

compacte speler kan daardoor deel uitmaken van tal van con- sumentenprodukten, terwijl de handelbaarheid en het opber- gen van de plaat eenvoudiger is geworden. Tijdens de Audio Fair in Japan, die van 13... 17 oktober is ge- houden werd het systeem aan het publiek getoond.

Educatief evaluatiesysteem

De MEK6802D5E is een nieuw evaluatiesysteem van Motorola bestemd als een trainingsinstru- ment voor de industrie en oplei- dingsinstituten. Het is eveneens geschikt voor hobbyisten, die ver- trouwd willen worden met de M6800 familie van microproces- soren.

Het hart van het systeem is de MC6802, die dezelfde instructie- set heeft als de MC6800.

Naast de 128 byte RAM op de MC6802, bevat de MEK6802D5E 1024 bytes gebruikers RAM, 128 bytes systeem RAM en 2048 bytes ROM met het D5BUG operating systeem.

Op de printplaat is een socket voor een 24-pins ROM of EPROM. Deze ROM/EPROM kan boven in het geheugengebied worden ge- plaatst indien dit is gewenst. In deze positie start het systeem in een gebruikersprogramma na re- set. De gebruikers ROM/EPROM kan dan ook alle interrupt routines behandelen. (Alle andere routines van de D5BUG ROM blijven te ge- bruiken). Een andere mogelijkheid is om de gebruikers ROM/ EPROM beneden DS5BUG te plaatsen.

De MEK6802D5E wordt geas- sembleerd en getest geleverd en is verkrijgbaar bij:

B.V. Diode, Hollantlaan 22, 3526 AM Utrecht. (030) 884214

Manudax Nederland B.V. Meer- straat 4, 5473 ZG Heeswijk. (040139) 1252

Diode Belgium, Rue Picard 202- 204, 1020 Brussels Belgium. (02) 1285105

Voor meer informatie: omcirkel nr. 408 van de info-kaart.

Hobbit

B

Het bedrijfsleven heeft jonge elektronici op middelbaar niveau nodig. Elektronici met een gedegen kennis van de analoge en di- gitale techniek, de meet- en regeltechniek en de computertech- niek. Zij worden ingezet in laboratoria, als chef van elektronische productieafdelingen, als servicetechnicus bij computergestuurde processen in de industrie, enz.

LTS-E MAVO HAVO MTS-W _HTS-W

MT - VEV J

BE-A

elektriciteitsleer

versterker- en 8 ; basis elektronicus

impulstechniek

chaal stap voor stap Kn

Wij hebben een studieprogramma dat daarop is afgestemd. We geven de stof zo, dat niet alleen feitenkennis, maar ook inzicht wordt gegeven in het functioneren van elektronische schakelingen en systemen. Niet ter zake doende wiskunde en afleidingen treft u bij ons niet aan. Wij leiden geen formulespuiters op, maar mensen die weten hoe ze moeten meten, storingen verhelpen en eenvoudige in- terface-schakelingen moeten ontwerpen. Daarom worden onze offi- cieel erkende diploma's door het bedrijfsleven hoog aangeslagen. Ons programma houdt ook rekening met de cursist. Elke cursus is verdeeld in delen van 5 maanden. Een cursusdeel bestaat uit ca. 20 helder geschreven lessen. Over een cursusdeel kan 3 x per jaar examen worden gedaan. Elke cursus is geheel schriftelijk (S) maar ook schriftelijk + mondeling (S + M) te volgen.

Behalve de hier genoemde cursussen hebben wij ook de 5 maanden durende bijscholingscursussen praktische halfgeleidertechniek, praktische digitale techniek, videotechniek, microprocessors/micro- computers, assembly programming 8080/8085 & interfacing, basic programming, pascal en digitale audio. Door middel van de cursus- sen basiskennis informatica-1 en 2, basiskennis bestandsorgani-

satie en COBOL, leiden wij op voor de overeenkomstige examens van het NOVI.

wiskunde, natuurkunde elektriciteitsleer

ME-1B analoge en digitale schakelingen BEM-VEV EM-NERG MILITAIR

ME-2AB

wisselstroom versterkertechniek

ME-2C

digitale techniek

ME-20

meettechniek

middelbaar elektronicus

78-HO-12AB1

Of bel 085-451641 Ook ’s avonds

en tijdens het weekend.

Zend mij informatie en een proefles van de cursus(sen).

nnn nnen enne en een enne eenn nn nn ne

nnen ennn neee nen nn eenen ne ee

adres:

vann nnn ee en en ee

postcode + plaats:

vann nennen ee ee

Deze bon in een gesloten enveloppe, zonder postzegel, zenden naar: Elektronica opleidingen Dirksen, Antwoordnummer 677. 6800 WC Arnhem.

Omcirkel no. 4000 op de Infokaart.

digitale techniek regeltheorie

CT-A

digitale techniek

TV-A

radio en zwart/wit T.V.

TV-B

kleuren T.V.

CT-B/G

computertechniek

onderdelen schake- lingen, systemen

meet- en regeltechnicus

televisietechnicus

computertechnicus

Informatie

Wilt u meer informatie, stuur dan de bon op of bel 085-451641. U kunt ook informatie aanvragen bij uw opleidingsfunctionaris of perso- neelchef. De meeste bedrijven beschikken nl. over onze documenta-

tiemap. Ook de studieconsulenten van GAB's, WZZ en OS&O bezitten deze documentatiemap.

TTT en ne ae ae ae aa

Elektronica

opleidingen ee

Parkstraat 25, 6828 JC Arnhem Tel.: 085 -451641 of vanuit België: 00/31 85451641

AJ

SOENS

Wat betreft het schriftelijk onderwijs erkend door de minister van onderwijs en wetenschappen bij beschikking d.d. 18-12-1974

kenmerk: BVO SFO 129 448

A Bouwontwerp

Kanaalautomaat

Meer aansluitmogelijkheden op uw

versterker

Was audio-apparatuur vroeger alleen een simpele radio, tegenwoordig gaat het om een tuner, versterker, cassette deck, platenspeler en een aantal geluidsboxen! Bij uitbreiding ontstaat vaak het probleem dat er te weinig versterkeringangen beschikbaar zijn. Of er is één stel boxen op twee versterkers. In dergelijke gevallen kan de hier beschreven kanaal-

automaat uitkomst bieden.

Eenvoudig en doeltreffend

Met het probleem dat ontstond door eente kort aan schakelaars op onze geluidsap- paratuur, liepen we al lang rond. Dit pro- bleem ontstond toen, naast de audio- apparatuur, op de geluidboxen ook een orgel moest worden aangesloten. Daarbij was het de bedoeling dat, als het orgel werd ingeschakeld, de boxen automatisch met het orgel werden gekoppeld. Stond het orgel uit dan moesten de boxen weer automatisch op de versterker worden aangesloten. Een tijdje later ontstond een soortgelijk probleem, toen we 2 recorders op een versterker met één stereo-ingang wilden aansluiten. Hier ontstond de be- hoefte aan een automaat met twee stereo- ingangen, die automatisch de uitgang verbindt met de kanalen die signaal voeren. Deze problemen hebben we met één apparaatje weten op te lossen. De werking is uitermate eenvoudig en juist daarom erg doeltreffend.

versterker Ì

versterker

fig. 1. De kanaalautomaat is geschiktom één stel geluidboxen om te schakelen op twee ver- sterkersystemen.

Versterkeromschakeling

Figuur 1 geeft schetsmatig de werking van de kanaalautomaat, als deze wordt ge- bruikt bij een schakelsysteem waar 2 ver- sterkers samen op één stel boxen wordt aangesloten. In principe kan bijvoorbeeld de ene versterker van de geluidinstallatie zijn en de andere van een orgel. Contact C1 is in rust verbonden met versterker-

systeem 1. Komt er echter signaal vanuit versterkersysteem 2 dan zal contact C1 omschakelen en zo de boxen verbinden met versterker 2.

Omdat bij de kanaalautomaat voor de om- schakeling gebruik wordt gemaakt van relaiscontacten kan in principe vrijwel elk soort belastingomschakeling plaatsvin- den.

versterker

Fig. 2. Alsop een versterkersysteem een in- gang te kort is kan de kanaalautomaat uitkomst bieden, mits de aan te sluiten apparaten geschikt zijn voor de bedoelde versterker- ingang.

Ingangsomschakeling

Figuur 2 geeft een tweede mogelijkheid voor de kanaalautomaat. Hier wordt ver- ondersteld dat een bepaald versterker- systeem een ingang te kort heeft. In dat geval worden op één ingang twee appa- raten geschakeld. Uiteraard moeten deze apparaten beide eenzelfde signaalniveau voeren. We kunnen natuurlijk geen MD- platenspeler en een cassetterecorder combineren. Combinatie van 2 MD- platenspelers of twee cassetterecorders is natuurlijk wel mogelijk. Belangrijk is gewoon dat beide aan te sluiten appa- raten geschikt zijn voor de beschikbare ingang van de versterker of radio. In fig. 2 is het ook zo dat in rust contact C1 auto- matisch is verbonden met ingang 1. Zodra er echter signaal op ingang 2 verschijnt zal contact C1 omschakelen en ingang 2 met de versterkeringang verbinden. Staat op beide ingangen een signaal, dan blijft toch ingang 2 verbonden met de ver- sterkeringang. Ingang 2 heeft als het ware prioriteit.

Het principe

Figuur 3 geeft een wisselcontact, waarvan A en B de wisselpunten zijn en C het cen- trale wisselcontact is. A en B zijn ingan- gen, die geacht worden te zijn verbonden met verschillende apparaten. C is de ge- meenschappelijke uitgang. RI1 is een relaisspoel waarmee het omschakelcon- tact kan worden bekrachtigd. Aan ingang

Fig. 3. Hetomschakelen van de kanalen ge- beurt door relaiscontacten. De spoel van het relais wordt via een transistorschakeltrap ge- stuurd.

B zit een versterker vast die het signaal van deze lijn versterkt. Na versterking volgt gelijkrichting.

Het gelijkgerichte en afgevlakte signaal wordt aan een schakeltrap aangeboden die op zijn beurt de relaisspoel stuurt. De functie is erg eenvoudig: het op B staande signaal zal zorgdragen voor bekrachtiging van de relaisspoel.

Nu is het de bedoeling dat de kanaalauto- maat voor stereodoeleinden wordt ge- bruikt. In dat geval is een uitbreiding nodig zoals fig. 4 geeft. Hierbij wordt gebruik gemaakt van 2 omschakelcontacten C1 en C2. Deze worden allebei door één relaisspoel RI1 bekrachtigd. Omdat het mogelijk is dat slechts één kanaal signaal voert, moet op 2 lijnen worden gekeken naar de aanwezigheid van signaal. Om heteen en ander te verduidelijken is in fig. 4 de codering L/R opgenomen. L1 en R1 stellen resp. het eerste linker- en rechter- kanaal voor. Deze zijn automatisch met de uitgang verbonden (L ‚en R‚‚), als er

Fig. 4. Om de kanaalautomaat te kunnen ge- bruiken bij stereo-installaties moet op één stel ingangskanalen worden gekeken of er signaal staat.

Hobbit

Bouwontwerp

op de tweede kanalen geen signaal staat. De tweede kanalen worden gevormd door L2 en R2 die resp. het tweede linker- en rechterkanaal voorstellen. Deze beide in- gangen gaan (afzonderlijk) naar een ver- sterkeringang. Deze versterker zorgt voor voldoende uitgangssignaal om gelijkrich- ting en afvlakking mogelijk te maken. Daarna wordt deze gelijkspanning aan een schakeltrap toegevoerd die op zijn beurt relaisspoel RI1 stuurt.

Fig.5. Als versterkertrap wordt een OpAmp- schakeling toegepast, die in dit geval a-sym- metrisch wordt gevoed. Hiertoe wordt de uit- gang in rust op het halve voedingspotentiaal gelegd.

De versterkertrap Figuur 5 geeft het schakelschema van de toegepaste versterkertrap. Omdat de ver-

Ir |

sterking vrij groot moet zijn is een OpAmp gebruikt. Gezien het feit dat we slechts met één voedingsspanning werken moet de OpAmp a-symmetrisch worden inge- steld. Hiertoe ligt het negatieve voedings- punt aan de nul en vindt via punt 7 posi- tieve voeding plaats.

De uitgang van de opamp (punt 6) is op het halve voedingsniveau gelegd door de niet-inverterende ingang ook op dit niveau te brengen. Hiertoe zijn de weerstanden

Fig. 6. Achterde versterkertrap is een piek- gelijkrichter met een integrator opgenomen. Het signaal van de integrator stuurt een scha- keltrap met de relaisspoel.

R6 en R7 aangebracht. Deze hebben een- zelfde waarde. Omdat ook de inverteren- de ingang op het halve voedingsniveau komt te liggen kan weerstand R5 niet aan de nul worden gelegd. Een ontkoppeling met C2 is onmisbaar.

De spanningsversterking van IC1 wordt ingesteld met R5 of R8. Daarbij is de spanningsversterking precies gelijk aan de verhouding van R8/R5. Uiteraard

EPO OO OO OO

RB MQ

El el EE

pa c3 10ke lO0ko OMF , emd

R

dient, vanwege de onderste kantelfre- quentie, rekening te worden gehouden met een bruikbare waarde voor C2. Het- zelfde geldt in principe voor C3.

De gelijkrichter

De OpAmpschakeling volgens figuur 5 wordt gevolgd door een trap die er in principe uitziet zoals fig. 6 aangeeft. C4 is noodzakelijk om het rustniveau van IC1 weg te werken. Diode D3 zorgt samen met D1 voor piekgelijkrichting. Dit heeft als voordeel dat een dubbele hoeveelheid signaal beschikbaar is voor het sturen van een schakeltrap. Uiteraard moet het piek- gelijkgerichte signaal achter D1 nog worden afgevlakt. Hiertoe is C5 in de schakeling aangebracht. De uitgang van de schakeling volgens fig. 6 stuurt direct een transistorschakeltrap waarin de re- laisspoel is opgenomen.

het complete schakelschema

Figuur 7 geeft het schakelschema van de kanaalautomaat. Hier vallen direct de 4 wisselcontacten van het relais op. In prin- cipe zou kunnen worden volstaan met 2 contacten, maar vooral bij nauwkeurige toepassingen is het vaak wenselijk ook de nulleiding om te schakelen. Dit geldt voor- al bij gevoelige ingangen. We hebben dus de beschikking over 2 omschakelcontac- ten voor de signaallijnen en twee voor de bijbehorende nullen.

In fig. 7 zijn verschillende getallen omcir- keld. Deze corresponderen met die van de

Fig. 7. Hetschakelschema van de kanaal- automaat.

Omdat ook de nullijnen worden meegescha- keld zijn vier relaiscontacten noodzakelijk.

11 D BC 107B

C4 IN4148 Kn (7 00pF IMQ Se

25 Vv “a

A\D3 SCS

12 iN414g |I0OuF BC140-6 16 V

Hobbit

externe printaansluitpunten.

Omdat de kanaalautomaat slechts ge- bruik maakt van één relaisspoel is het moeilijk om direct te sturen vanuit één gemeenschappelijke nul. Immers, er zijn twee kanaalingangen met allebei een nul. Deze monden bij de versterkeringang van de kanaalautomaat uit op één gemeen- schappelijke nul. In principe zouden de nullen van de kanalen dus moeten worden gekoppeld. Dit is hier vermeden door de weerstanden R1 en R2 aante brengen. Deze zorgen voor een kunstmatige nieuwe nul voor de versterkerschakeling rond IC1. Afhankelijk van de toepassing van de kanaalautomaat mogen R1 en R2 in waarde worden vergroot of verkleind. Voor sommige toepassingen kan zelfs een galvanische verbinding worden aan- gebracht, zodat weer één nulsysteem ont- staat.

Om beïnvloeding en overspraak te voor- komen zijn de mengweerstanden R3 en R4 aangebracht. Deze weerstanden zijn verbonden met de signaalvoerende in- gangslijnen van de tweede ingang. Geza- menlijk gaan deze signalen via conden- sator C3 naar de niet-inverterende ingang van IC1. Het versterkte signaal komt op punt 6 van IC1 weer te voorschijn en gaat, via elco C4, naar de piekgelijkrichter. C5 zorgt voor integratie, waarna de piekge- lijkrichter via weerstand R9 aan de basis van transistor T1 wordt aangeboden. T1 en T2 vormen samen een schakeltrap, waarbij de emitter van T1 de basis van T2 stuurt. Door deze schakeling ontstaat een vrij hoogohmige ingang in combinatie met een relatief grote collectorstroom door T2. In de collectorleiding is relais RI1 opge-

Fig. 8. De lay-out voor de print, waarop de schakeling volgens fig. 7 in zijn geheel kan worden aangebracht. De schaalis hier 1: 1en het aanzicht van de soldeerzijde.

1 13 2 1

nomen. Deze spoel bekrachtigt de 4 wis- selcontacten.

Om nabouw te vergemakkelijken is de schakeling voorzien van een 220 V voe- ding. Tri is de voedingstrafo en G de bruggelijkrichter. Elco C1 zorgt voor het

afvlakken van de pulserende gelijkspan- ning van G.

Het voeden met ongestabiliseerde span- ning wordt afgeraden, omdat dit instabili- teit tot gevolg heeft. IC2 zorgt voor span- ningstabilisatie. De uitgang van IC2 levert 8 V. Omdat de relaisspoel meer spanning nodig heeft, wordt deze ongestabili- seerd gevoed met 12 V. Als de schakeling alleen wordt gebruikt bij vrij grote signalen wordt de versterking van IC1 laag gehou- den. Alleen in dat geval zou er ongestabili- seerd kunnen worden gevoed. IC2 kan dan worden weggelaten, waarna een ver- binding tussen het vrijkomende in- en uit- gangspunt wordt gelegd.

Merkwaardig is in fig. 7 nog het gebruik van een BC140 voor T2. In principe kan gedacht worden dat hier ook wel een ‘lich- tere’ transistor zou voldoen. indien T1/T2 alleen schakelden was dit ook zo. Echter, door de lange integratietijden met C5, krijgen we in T1/T2 een analoog effect, waardoor de transistoren een korte tijd behoorlijk worden belast.

Afhankelijk van de gewenste relaisafval- tijd kan C5 worden vergroot of verkleind. Met de gegeven waarde van C5 is de af- valtijd van het relais ongeveer 5 minuten.

Fig. 9. De componentenopstelling van de schakeling volgens fig. 7 op de lay-out van fig. 8.

Let bij plaatsing van de IC's goed op de aan- sluitrichting.

10 9 8

De opkomsttijd daarentegen is minder dan één seconde.

Met de gegeven waarden rond IC1 is de ingangsgevoeligheid 150 mV top/top. Vergroting van de gevoeligheid is uiter- aard mogelijk, evenals vermindering. In

Hobbit

Te

AL ONZE PRIJZEN ZIJN INKL 18% BTW

Naast de welbekende ‘Elektuur bouwpakketten zijn wij nu ook gestart met de levering van HOBBIT-onderdelensets, welke alle noodzakelijke komponenten bevatten (volgens onderdelenlijst), de originele print alsmede voetjes